Kategori arşivi: Ereb Şemo (1897-1978)

Ereb Şemo (1897-1978)

Ereb Şemo (Ereb Şamîlov) nisîskarekî Kurd û bavê romana Kurdî ye. Yekemîn romana Kurdî ya bi kurdî hatiye weşan, ‘Şivanê Kurd’ nivîsiye. Şemo di 23.10.1897’an de li gundê Susuzê li navçeya Qersê, ku di wê heyemê de bin desthilatiye Rûsyayê de bû. Hatiye dinyayê. Ereb Şemo xwendina xwe ya pêşî diqedîne. Di sala 1913’an de dema ku 16 salî bû derbasî ser karê paletiyê dibe. Erebê Şemo ji bilî zimanê Kurdî, welê jî bi Rûsî, Tirkî, û Ermenkî zanibû. Pişt re jî demeke dirêje di komîteya navendî ya Partiya Komunîsta Ermenistanê de cih digire.

Di sala 1931’e de Erebê Şemo li Leningradê rastî Qanatê Kurdo te û hevaltiyeke baş di navbera wan de çêdibe. Ji wir dest bi xebata literaturî û zanistî dike. Li wê derê nivîsên derbarê pirsgirêkên zimanê Kurdî de amade dike û li Ermenistanê çap dike.

Di sala 1937’an de ji aliyê Stalîn ve tê sirgûnkirin, wî dişînin qeraxa Okêrna cemidî. Heta sala 1956an ew li wê derê dimîne. Piştî mirina Stalîn ew azad dibe û careke din vedigere Ermenistanê. Sala 1966an ew romana xwe ya dîrokî Dimdim belav dike. Di sala 1967an de jî ew li Moskowayê berhevoka Hikayetên Gelê Kurd û romana xwe ya bi navê Riya Bextewar diweşîne dike.

Li Sêntora Yêrîvanê li ser dîwarê makke ku Erebê Şemo salên xwe yên dawiyê li wê derê derbas kiribû wiha hatiye nivîsandin: ‘Di vê malê de ji sala 1963-1978 temenê xwe derbas kiriye rewşenbîrê Kurd û karkerê muxulqeliyê Erebê Şemo Şamîlov’

Romanên Wî

  • Şivanê Kurmanca (Şivanê Kurd)
  • Dimdim
  • Jiyane Bextewar
  • Hopo
  • Berbang
Reklamlar

Şivanê Kurmanca (Şivanê Kurd) | Ereb Şemo

Romana Yekemîn a Erebê Şemo “Şivanê Kurmanca” ji aliyê Weşanxaneya Lîsê ve piştî 74 salan bi alfabeya Celadet Elî Bedirxan, ligel orjînala xwe hate çapkirin. Pirtûka ku bi alfabeya Latînî ya ku di 1929an de ji hêla Îsahak Margolovî hatibû çêkirin, di sala 1935an de ji aliyê Neşra Hikûmetê Rewanê ve hatibû çapkirin. Berhema Erebê Şemo, piştî 74 salan ku Weşanxaneya Lîsê çap dike ji aliyê nivîskar, wergêr û zimanzanê kurd Mustafa Aydogan ve hatiye amadekirin.

Di pêşgotina Mustafa Aydogan de gelek hêlên pirtûkê û yên Erebê Şemo derdikeve ber çavan. Aydogan di pêşgotina xwe ya dûvdirêj de, qala serpêhatiya berhemê dike.

“Romana kurdî ya yekem di sala 1935an de bi alfabeya Îsahak Marogûlov ve hatiye çapkirin. Piştre ji hêla Î. Orstrogoskaya ve wergerê zimanê rûsî hatiye kirin û Bazîl Nîkîtîn jî ji rûsû ev pirtûk wergerandiye Frensî. Nuredîn Zaza jî ev pirtûk ji Frensî wergerandiye kurmancî. Yanî Şivanê Kurd weke wergera wergera wergerê hatiye çapkirin û li nava kurdan belav bûye. Zaza dema pirtûk wergerê kurmancî dike nav weke Şivanê Kurd diguherîne. Bi vê çapa Weşanxaneya Lîsê re pirtûk bi zimanê xwe yê ewil jî tê veçapkirin û navê wê yê orjînal Şivanê Kurmanca derdikeve pêşberî xwendevanan.”

Maksîm Gorkî ji bo nivîskarê kurd Erebê Şemo wiha dibêje: “Gelê kurd bi zimanê nivîskarê xwe Ereb Şamîlovî qise dike…”